Категорија: Зборници

Улогата и значењето на списанијата, прирачниците и другите визуелни, аудио и видео изданија и материјали во воспитно – образовниот процес

„Наставникот треба да го гради својот час, како што архитектот, користејќи различен материјал, ги гради своите градби, за да истите бидат цврсти, скалдни и убави во сите делови и за да може од нивните височини да се откриваат широките пространства“

Н. М. Верзиљин

Започнав со мисла која за мене е водилка за успешен наставник, мисла врз која се темели мојот принцип на работа со учениците.

При реализација на воспитно-образовниот процес, неминовно е користењето на учебници но и дополнителна стручна литература.

Добриот учебник претставува основен извор на информации, а со соодветно приспособување учителот ја толкува неговата содржина. Ученикот кој учи од добар учебник треба да знае дека не е доволно ако само ги усвои знаењата кои тој му ги дава, туку е неопходно самостојно да учи и своите знаења да ги проширува и дополнува и на друг начин, на пример со користење на дополнителна литература.¹

Јас како одделенски наставник често користам дополнителна литература од двете основни групирања и тоа:

• Научно-популарна (математички лексикони, речници, таблици и енциклопедии)
• Периодична (списанија и публикации како дополнителна литература)

За успешна реализација на наставните содржини посебно по математика и природни науки, но и останатите предмети, повеќе од потребно е паралелното работење со работни тетратки и збирки задачи. Оскудните учебници со кои моментално работиме бараат внесување на дополнителни содржини преку кои на ученикот ќе му се олесни процесот на учење и ќе ја совлада планираната цел.

Затоа често самостојно изготвувам работни тетратки или пак во сорабока со колеги креираме работни листови кои ни служат како дополнителни материјали за вежбање со учениците. Резултатите при користење на овие дополнителни материјали се многу подобри за разлика од сувопарното учење од учебниците.

Тука би се надоврзала и на потребата од користење на разните прирачници за наставници. Пример – прирачникот за образование за животни вештини содржи огоромен број на работилници поткрепени со насоки за реализација кои многу го олеснуваат процесот на креирање на сите фази од часот, прирачниците по математика содржат голем број на игри кои се детално објаснети и наоѓаат примена и во воведниот дел на часот и во завршниот дел на часот, прирачниците по физичко и здравствено образование исто така имаат дополнителни игровни активности кои може да се применат не само по тој предмет, туку да се колерираат во сите останати предмети.

Токму овие прирачници ги надополнуваат нашите идеи за креативна настава и реализација на наставни содржини преку игровни активности.

Мислам дека нашиот образовен систем има потреба од нови и допонети изданија на прирачници од секој премет.

Од големо значење е и внесувањето на периодична литература како списанија соодветни за возраста на учениците. Во одделенска настава најчесто користиме „Росица“, „Другарче“, „Развигор“, „Либи“ или пак „Наш свет“.

При користењето на списанија, учениците континуирано се здобиваат со за нив важни информации, им помагаат и за поставување на хипотези а од тоа следува и ситуација за анализирање, воопштување и решавање на проблеми.²

Детските списанија се богати со соодветни литературни текстови, драми, песнички кои се во корелација со нашите тематски планирања и често се користат при реализација на приреби или други манифестации во рамките на училиштето.

Корисењето на детските списанија често не мотивира да земеме учество во истите преку испраќање на наши лични творби без разлика дали се ликовни или литературни творби или одредени истражувања или експерименти. По нивното објавување учениците дополнително се стимулираат за надградување на своите знаења и бараат дополнителни, односно додатни часови на кои со креативни работилници создаваме наши дела.

Како член на „Заедницата за учење“ која беше формирана во нашето училиште во 2016-2017 година, моите компетенции за користење на дополнителна литература во воспитно-образовниот процес многу се подобрија и затоа  слободно можам да се пофалам со бројни изработки на одделенски книги, „копии“ на лектири создадени според детската перцепција, па дури и брошури кои сме ги делеле низ општината со цел да пренесеме одредена порака до возрасните.

Покрај користењето на периодичната литература, од големо значење е и воведувањето на аудио-визуелните средства во образовниот систем.

На часовите по музичко образование задолжително мора да се користат видео презентации, песнички па дури и примери за кореографии. Исто така, на часовите по ликовно образование па и физичко и здравствено образование, математика пожелно е понекогаш да се пушти некоја релаксирачка песна која на учениците ќе им делува мотивирачки при реализација на работната задача. Јас често ја применувам оваа техника и давам слобода на движење на самиот час.

Реализацијата на наставните содржини од медиумска култура без користење на видео материјали, следење на театар, разгледување на разни аудио книги не би биле комплетни.

Обработката на овие наставни единици најчесто ја реализирам надвор од училницата и тоа најчесто во библиотеката, домот на културата или во училишниот двор. Овој начин на работа го избирам затоа што учениците од 6 – 10 години најдобро учат преку визуелизација.

Сметам дека улогата и значењето на сите горе наведени дополнителни материјали во воспитно-образовниот процес е од суштинско значење за формирањето на личноста на едно дете. Проширениот хоризонт на знаења не може да донесе стагнација, напротив може да донесе само мотивација за дополнително надградување и надополнување на личноста.

Одделенски наставник Зорица Милкова

ООУ „Тошо Велков – Пепето“

Кавадарци

МЕНАЏИРАЊЕТО СО ОСНОВНОТО ОБРАЗОВАНИЕ ВО УСЛОВИ НА ПАНДЕМИЈА

Нашето основно образование е организирано како деветтолетка, според системот 3+3+3. Во текот на пандемијата, учениците во пониските одделенија посетуваа настава / комбинирана настава.

Прашањето што ќе го поставиме е дали (со цел да се заштити здравјето на децата и наставниот кадар) е можно да се изведува целосно on line настава, особено во пониските години од основното образование?

Нашиот одговор е дека е можно. Со ова не тврдиме дека овој тип на настава е соодветен еквивалент според сите критериуми за квалитет на наставата со физичко присуство, туку само сметаме дека е можно и со целосна on line настава да се постигнат задоволителни резултати во наставниот процес.

Како што покажа нашето искуство во пандемијата, и како што се и барањата на наставниот процес, посложена е наставата во пониските одделенија, поради возраста на децата вклучени во наставата и поради спецификите на наставниот процес. Имено, во пониските одделенија на основното образование се одвиваат два процеси: процес на описменување и процес на подучување (teaching). Особено е специфичен и со посебни барања процесот на описменување.

Дали е можно и двата процеси да се изведуваат on line? Пред да одговориме на ова прашање ќе кажеме дека во наставниот процес изделуваме три фактори кои се во интерактивен однос: наставата, родителот како партнер во наставата и креативноста на наставниот кадар.

Првиот фактор е наставата. Дали е можно децата да се описменуваат на далечина? Првин да ги разгледаме ресурсите со кои располагаме. За македонскиот јазик, постои една серија со исклучителни образовни и естетски квалитети – серијата „Бушава азбука“, чиј автор е Горан Стефановски, а режисер Слободан Унковски. Се работи за 31 епизода (емисија), посветена на секоја буква од азбуката, составена од различни сегменти. Оваа серија, беше предмет на наша анализа на VI Балкански конгрес за образование и наука (Охрид, 2011), во студијата под наслов: „The Role of Media in Linguistic Upbringing and Education” (Nikolovska, V. The Role of Media in Linguistic Upbringing and Education, in: VI International Balkan Congress for Education and Sciences: The Modern Society and Education, Book of proceedings, Ss. Cyril and Methodius University, Faculty of Pedagogy “St. Kliment Ohridski”, Skopje, 2011, pp. 1251-1257).

Во серијата, децата стекнуваат знаења за пишувањето на буквата, нејзиниот правилен изговор и нешто многу повеќе: стекнуваат, во врска со секоја буква, како играта за деца „на буква, на буква…“ знаења од областа на ономастиката, дијалектологијата, етнологијата, зоологијата, ботаниката… При тоа, графичкиот и визуелниот облик на серијата кај нив го развива чувството за естетика, а присутни се и музиката (АБВ бенд: Влатко Стефановски, Бодан Арсовски и Ана Костовска) и духовитоста. Ќе наведеме некои примери: секоја буква има нешто како лична карта. Се учи како се пишува. Во еден сегмент од емисијата, графички, таа е отсликана со човечка силуета. Тука се и прекрасните анимации за секоја буква на врвниот мајстор Душан Петричиќ. На пример, буквата М е претставена како П која на средината горе ја прекршува чекан и станува М, а коментарот е на истата буква што се изучува – малер! Во друг сегмент, пар од машко и женско дете, облечени како за на свечен прием, кажуваат на што им личи буквата: топка, јадица, „како кога некој ме повикува со прст“… Доволно, за децата никогаш да не заборават како се пишува една буква. Помошта од родителот е само детето да го извежба пишувањето. Тука ќе застанеме и ќе упатиме на споменатата статија за поопширна анализа на оваа серија. Ќе споменеме само дека кога ја работевме статијата, серијата во целост не можеше да се најде на интернет. Треба да се провери кај кого се авторските права, и ако ги има јавниот сервис на МРТВ, да се побара, во овие пандемиски услови, преку соодветен линк, таа да биде достапна на наставниот кадар.

Друга можност е користењето на листот хартија како табла. Само треба да се насочи правилно камерата. Дури некои наставници предавањата ги држеа и од училиште.

Другите предмети, што не се македонски јазик, во кој спаѓа описменувањето, главно се базираат на вербална настава и како такви се поподатни за учење на далечина. Тука секако не спаѓаат уметностите, особено ликовната уметност, но секако дека наставникот преку ангажирање на третиот фактор – својата креативност, може да изнајде решенија. Камера, лист хартија, слики, фотографии на слики, музика пренесена on lajn… Дури и помошните наставни средства што се закачени на ѕидовите на училницата како работна средина за наставниот процес, може да се сликаат и да им се презентираат на децата. Дури децата можат да си ги пресликаат и да си ги имаат и за себе.

Вториот многу важен фактор во образовниот процес, особено во услови на пандемија е родителот. Разгледувањето на родителот како партнер во образовниот процес во науката за образованието не е нова појава и не е поврзана само со услови на пандемија. Уште во 2017 година, мои колешки од Факултетот за образовни науки во Штип имаат изготвено статија на оваа тема (Petrovska, S. and D. Sivevska, Cooperation /partnership/ between school and family and student success, in 12^th International Balkan Education and Science congress Education for Life, work and well being, Nesebar, Bulgaria, 2017). Според неа, во Америка, публикации на оваа тема има уште од 1998 година (450), а и две децении претходно, со оваа тема се занимавале 30-тина трудови. Се тврди дека образовниот процес во училиштата во основа го има семејното воспитание. Една од најважните образовни активности на училиштето е да ја зголеми улогата на родителите во училиштето, користејќи различни стратегии за нивното вклучување. Родителите се сметаат за социјален контекст на образовниот процес. Семејството и училиштето се поврзани микросистеми во кои се развива и живее детето. Се поместува фокусот на психологијата како наука: од внатрешните психолошки процеси како детерминатори на развојот на детето кон контекстуалните (улогата на родителите) и ситуациските фактори (учење низ игра, на пример). Педагошките активности на родителите во образовниот процес подразбираат поттикнување на учење и трудољубивост и организација на семејниот живот.

Организацијата на семејниот живот и педагошките активности на родителите се особено важен фактор во образовниот процес во условите на пандемија, кога децата се главно дома, а не на училиште и наставата се одвива на далечина. Во таа смисла, за поздравување е одлуката на Владата на Република Северна Македонија со која на родителите со деца до десетгодишна возраст им беше овозможено (на еден од нив) да останат дома. Ова е секако и поради фактот што на децата од пониските одделенија во образованието им беше потребна техничка помош, но ова им даде на родителите на децата можност да ја преземат, во мера во која можат, улогата на партнери во образовниот процес. Секако, и образовниот процес, но и целокупниот живот на децата (а и на возрасните) бараше поинаква организација на семејниот живот. На крајот, само ќе го споменеме фактот, кој го потврдуваат моите колешки во нивната студија, дека онаму каде што родителот се појавува како партнер во образовниот процес, успехот на децата покажува повисоки резултати.

Третиот фактор кој го споменавме како битен во организирање на наставата на далечина, особено во пониските години на основното образование е креативноста на наставникот во користењето на расположивите ресурси за настава и во користењето на можностите на техниката. Погоре споменавме некои примери, на наведување на примери нема посебно да се задржуваме. Ќе кажеме дека камерата дава огромни можности: да се искористи листот хартија како табла, да се слика содржина од учебникот и да се работи на таа слика итн.

Ќе се задржиме малку повеќе на креативноста како квалитет кој треба да биде развиен во текот на образованието, а на кој му се посветува многу малку внимание. Креативноста на наставникот како фактор во образовниот процес зависи од квалитетот на образовниот систем во високото образование, поточно од квалитетот на наставата на факултетите што подготвуваат наставници. Моето искуство со студентите, како професор на таков факултет, е дека студентите учат напамет. Се меморираат факти, тоа им е полесно на студентите, а тие не се научени да менаџираат со знаењето. Целта на образовниот систем не е учениците да меморираат факти, особено не денес кога постојат толку бази на информации што се лесно достапни (доволно е да се испише прашање на Гугл), туку да се научат учениците да менаџираат со знаењето и да бидат креативни. Ова е и тенденција на образовните системи во повеќе земји.

Образованието е синџир: родител – дете – наставник – наставник во високото образование. Нитките што го поврзуваат овој синџир се комуникација и соработка. Овој синџир треба да биде изработен од квалитетен материјал, а тоа се: стекнување на способност за менаџирање со стекнатите знаења и креативност, во позитивна смисла. Креативност со етичка смисла, за градење на добри нешта. Тука ја вклучуваме и воспитната, етичката компонента. И нормално, сиот овој процес треба да биде исполнет со љубов.

Проф. д-р Виолета Николовска

Онлајн наставата во време на пандемија со Ковид-19

Предизвици, позитивни и негативни страни од аспект на наставник и родител

Сѐ се случи набрзина, некако неочекувано, како „гром од ведро небо“ , што би рекле. Во еден момент бевме во училница, се договаравме со учениците за задачите кои треба да ги завршат за наредниот ден, наредниот час, а веќе неколку часа подоцна од телевизија дознавме дека училиштата се затвораат. Привремено. Никој не кажа колку долго ќе е тоа, сите различно претпоставувавме, сите бевме збунети. Сите имавме многу прашања, недостасуваа конкретни одговори. Зошто? До кога? Како понатаму?…

Потребата да останеме во контакт со нашите ученици, се наметна уште веднаш, сама по себе. Природно и очекувано беше да побараат поддршка од нас, а нам ни беше должност, во тие моменти и сите понатаму, да бидеме „тука за нив“. Заеднички баравме начини, најпрво спонтано, а потоа и поорганизирано, со добар дел од нив, да останеме во контакт, да одржиме континуитет. Се организиравме уште пред да добиеме било какви насоки од нашите претпоставени, од БРО, од МОН. Едноставно моравме и се снаоѓавме кој како може, знае и умее – месинџер, вибер…се што можеше било како да послужи како мост преку оваа вжештена лава, преку надојдената река од страв, неизвесност и грижа за најблиските. Бевме збунети. Следуваше карантин, полициски час…Пресконференциите на Министерот за здравство ги чекавме како нешто од што ни зависи животот понатаму. Во одредена мера , така и беше.

По првичниот шок, се прибравме и сите заедно, наставници, ученици, родители и деца, знаејќи дека мора така, го продолживме процесот на комуникација и учење на далечина. Училниците се преместија во нашите домови, ние наставниците влеговме по домовите на учениците, родителите , поголем дел од нив, станаа дел од процесот. Сите се прилагодувавме , мислејќи – добро е, ќе издржиме кога мора и кога треба, учебната година и онака е прикрај. И дадовме се од себе за таа да заврши „успешно“. И така и би…

Септември 2020…Нов предизвик, нова неизвесност, нови прашања и безброј дилеми. Овој пат ние, наставниците и родителите, бевме тие кои прашуваа, но одговори немаше, или беа конфузни. Први септември, за прв пат го поминавме дома, пред телевизорите, чекајќи одговор на нашите прашања. Едно беше јасно…веќе ништо нема да биде исто и оваа учебна година. По социјалните мрежи поделени мислења, спротивставени ставови, недоразбирања и кавги, чести беа и навреди кон неистомислениците .Наставниците, сепак, ми се чини, со ист став. Ништо не може да го замени училиштето, ништо не може да ја замени училницата, таблата, клупата, ништо не може да се спореди со напнатоста која се чувствува во воздухот за време на „тежок тест“, но и среќата и радоста кои зрачат во воздухот по секој успех, во воздухот на нашата училница. Ништо не може да ја замени вревата по ходниците создадена како со магично стапче, секунда по ѕвонењето на ѕвончето. Тоа беше многу јасно за сите, но…Постоеше едно огромно НО. Тоа нѐ натера да сфатиме дека мора да го одбереме „помалото зло“.

Дел со физичко присуство, оние помалите, се вратија во училниците, во оние училници кои претходно беа дезинфицирани, па обележувани, лепени и прелепувани, боени и пребојувани. Исцртани патеки и стрелки на сите страни. А децата среќни, но и збунети влегоа низ училишните врати со триста протоколи кои мораа да ги научат, запомнат и почитуваат. Останатиот дел седнавме пред екраните. Започна процесот на „организираната“ онлајн настава. Платформата никогаш не профункционира во целост, но ни понуди многу добра основа за да можеме да навлеземе во тој,  за сите нас , нов свет на предизвици, изненадувања, препреки кои сите заедно моравме да ги прескокнеме и да уживаме во сето она што ни го нуди модерната технологија. Процесот е двонасочен, учиме заедно, учиме едни од други, наставници, деца и родители. За првпат како да влеговме во домовите на нашите ученици, научивме многу за нивните семејства, за начинот на кој функционираат, ги согледавме условите во кои живеат и учат, ги согледавме можностите  со кои располагаат. И тоа ни ги прошири погледите, ги промени нашите ставови, ја зголеми емпатијата меѓу нас. Тие , ми се чини за првпат, станаа свесни дека и ние сме луѓе, како и сите други, дека и ние имаме наш приватен живот со проблеми, обврски, радости и таги, но и слободно време кое сега се почесто имаме обврска да го делиме со нив, за да одговориме на секое нивно прашање, молба, жалба, во секое време од денот. А верувајте, ги има илјадници, секаде, секогаш. И не, мене лично не ми пречат. Како наставник, но и како мајка на две малолетни деца, ја сфаќам секоја нивна потреба наставникот да им потврди дека добро ја завршиле задачата, можеби  да им укаже каде погрешиле, да ги пофали кога постигнале успех, да им ги реши дилемите…накратко…да им помогне и да ги поттикне да продолжат да работат без оглед на се.

Во овие услови децата имаат многу повеќе потреба од нас, а наша обврска е да бидеме тука за нив. Технологијата тоа ни го овозможува на безброј начини, интересни и корисни. Останува црна точка оној дел од учениците кои не можат да си дозволат да бидат дел од овој процес, оние кои се ранливи категории, на кои материјалната состојба им е пречка и причина да се разликуваат од останатите, можеби сега многу повеќе од порано. А знам дека добар  дел од нив би дале се да бидат и понатаму дел од целината, нема некој кој тоа не го сака. Посебно тие. Затоа беше повеќе од потребно најпрво да се реши тој проблем, но… Повторно едно големо НО. Затоа треба сите ние , заедно, да искористиме се што можеме и најдобро што можеме , за да излеземе како апсолутни победници во целиот овој хаос. Да бидеме позитивни, да ја бараме светлата точка во тунелот, да бидеме луѓе…

А, во меѓувреме, се надеваме дека сето ова што побрзо ќе заврши и ќе се вратиме повторно онаму каде што ни е местото, сите заедно во училниците, пред таблите, на клупите, по ходниците…заедно со сета напнатост, радост, смеа, љубов и сјај во очите кој не се пренесува преку камерите. И секој ден, секој нов час, посакувајќи си најпрво добро здравје, знаеме дека сме се поблиску до тој момент. Се чуваме себеси и другите, за повторно да уживаме во тие мигови.

Евгенија Дика Талеска, Евгенија Дика Талеска

наставник по македонски јазик во

ОУ „Гоце Делчев“ – Могила

ОНЛАЈН НАСТАВАТА – НОВ ПРЕДИЗВИК ЗА СИТЕ

Веќе подолго времe (од почетокот на Ковид 19-пандемијата), онлајн-наставата е едно многу актуелно прашање кое предизвикува загриженост и кај наставниците и кај родителите. Дали од септември продолжуваме со нормална настава, или пак со онлајн-настава, ќе зависи од развојот на пандемијата. Со сигурност никој не може да каже ништо. Но, тоа не значи дека не треба повторно да се подгoтвуваме за онлајн-настава, или пак некаква комбинација на училишна со онлајн настава. Но, за да биде успешно реализирана, потребни се големи подготовки.

За жал, кај нас не се забележуваат некои поголеми подготовки на овој план, за тоа што подготовките значат сериозна и темелна обука на наставниот кадар во сите степени на образованието. Од друга страна, пак, некои големи искуства немаме на ова поле.
Но, не значи дека long distance learning е потполна непознаница. Напротив, уште од средината на минатиот век, оваа настава се практикува во некои делови на Австралија, каде оддалеченоста меѓу училиштето и фармите во кои живеат семeјствата е поголема дури и од 500 километри. Се разбира, преку посебно дизајнирани образовни програми кои се речиси идентични со наставата во училиштата.

Децата имаат обврска секој ден да се вклучат во образовната програма (порано преку ТВ, радио и сл.), а денес преку компјутер, во точно определено време наутро. Имаат распоред на часови кој стриктно се почитува, како и во редовната настава во училиштето. Знаат кога завршува училишниот ден. Учениците добиваат многу голема поддршка во овој вид настава, а исто така и родителите, кои се партнери во образованието. Нема импровизации. Сѐ е испланирано како и во редовната настава.

Во онлајн-наставата треба темелно да се испланира како образовната, така и воспитната функција. Во однос на првата (образовната), многу е важно наставниците да бидат свесни дека не треба да пренесуваат само голи знаења и да даваат задолженија, кои некогаш можат да бидат и бесмислени во ова време, како на пример препишување на некоја лекција или дефиниција по 2 или повеќе пати. Тоа, не само што не придонесува за развој на интелектуалните активности, туку може да предизвика одбивност на детето кон соодветниот предмет, па дури и голема фрустрација.

Многу често сме сведоци дека нашите ученици многу брзо го забораваат тоа што го учеле, правдајќи се дека наученото е од „пред три месеци“, од „лани“… И се заборавило. Со право можеме да кажеме дека образованието од сите степени кај нас во најголем дел е насочено кон учење со меморизирање и пасивно репродуцирање. Доколку некој сака да констатира колку учениците покажуваат разбирање за одредени работи, не треба да им даде тест со дефиниции, или пак прашања од типот: „Кој е главен град на Франција, а кој на Јапонија“. Напротив, поголемо значење ќе имаат прашањата од типот: „Што го прави Париз посебен за Франција, а што Токио за Јапонија“?
Од исклучително значење во онлајн-наставата е да се остварува и воспитната функција, чија реализација претставува најслаба алка во нашиот школски систем веќе подолго време. Тоа значи дека не само образовните, туку и воспитните цели треба да се реализираат. Наставниците треба да бидат свесни дека реализацијата на воспитната функција е од исклучително значење во време кога сѐ повеќе родителите немаат време за своите деца. Затоа, доколку се продолжи со онлајн-настава, треба обуките да бидат и во оваа насока. Посебен интерес треба да се покаже како учениците го поминуваат своето слободно време.

Учениците имаат потреба од вниманието на возрасните, а кога тоа недостига, се јавуваат далекусежни последици кои негативно влијаат врз младата личност. Затоа и преку онлајн-наставата, наставникот треба да покаже трпение и интерес за ученикот не само колку и што научил (образовната компонента), туку и како се чувствува, што го мачи, дали има некој проблем.
Исто така, посебен интерес треба да се покаже како децата го поминуваат своето слободно време, кое кога не одат на училиште го имаат во поголеми размери. Но, како правилно да го искористат? Може да иницира на пример, секој ученик да напише краток есеј што корисно во текот на една недела направил за себе, за другите, или за средината во која живее. Или пак, ученикот да си води дневник за секојдневните активности, во кои несомнено место треба да има и за градење на сопствена одговорност, (од местење на кревет, средување на облека, помагање во кујна, до развивање на еколошка свест (селекција на пластични шишиња и нивно одложување во посебен контејнер, како и градење и хуман однос кон другите). Така се развива чувство на одговорност и позивен однос кон себе, кон другите, и кон околината на живеење. Тоа е дел од моралното воспитание.

Исто така, за да ја подобриме мотивацијата за читање која за жал кај нашата ученичка популација е на исклучиво ниско ниво, а имајќи го во предвид фактот дека во најмала возраст наставникот воспитува со сопствениот пример, тој прво треба да ги информира децата дека самиот, секој ден чита. Да поведе разговор со учениците зошто читањето е важно, кои нови зборови ги научиле читајќи некоја книга, што научиле од книгата и што можат да применат во секојдневието…
Да заклучам, доколку се продолжи со онлајн-настава и во периодот што следи, не смее да има повеќе импровизации како претходно. Тогаш бевме затекнати и може да има некое оправдување. И онлајн-наставата треба квалитетно да се изведува, (што подразбира сѐ да биде добро испланирано, и со стандарди низ целата држава) за да не произведеме генерации со огромни празнини во нивниот духовен и интелектуален развој. За да биде онлајн-наставата успешна, обуките на наставниците треба да бидат квалитетни, темелни и во доволен број. И што е најважно, сите наставници во државата без исклучок( град или село) треба да ги поминат.

Галопирачкиот, стравотен корона-налет, поради кој светот застана во својот од и остана затечен, неподготвен и со многу последици, навлезе и кај нас во сите сфери и ги преобликува во досега непрактикувани модели на сфаќање, на однесување, на (не)прифаќање – на живот, конечно. Образованието, пак, како посебен, специфичен општествен фундамент, се преоблече од класично во современо руво и веќе со месеци прави напор трансформирано во дигитализиран аутфит да држи чекор со времето и светот. Учебната година започна со еден месец одложување и тече онака како што налагаат условите по сите основи (растечкиот корона-тренд во комбинација со сезонските вироза-атаци, однесувањето на луѓето кои со нискиот степен на лична одговорност и плиткиот светоглед го поттикнуваат ужасот, техничката подготвеност на сите чинители, почнувајќи од врвот – надлежните институции, па надолу – училиштата, наставниците и учениците, ставовите и желбите на родителите). Општо земено, комплексна слика на животен и образовен вител во кој не е едноставно да се опстане, да се учи и да се научи.

Како би се опишала наставата на далечина, која полека и сосема оправдано добива статус на модел кој дефинира современие, модерна интеракција и неизбежен учебен формат во вакви услови, а останува секако и како модел кој би се применувал и понатаму, во услови на нормализација и крај на пандемијата, на што сите се надеваме? Пред сè, процесот на учење и поучување се одвива во вирално опкружување, со поддршка на дигиталната технологија. Кога сме во прашање ние, наставниците, она што мора да се нагласи е дека сме исправени пред низа предизвици, се соочуваме со низа проблеми и, за жал, покрај сите наши напори и очекувања, сепак сме изложени на осуда, неразбирање и критики. Особено од страна на родителите, кои секогаш, но особено во вакви услови, би требало да се нашата најголема поддршка и образовно-воспитен партнер. Зошто? Од една сосема едноставна причина, прекрасна во сета своја прецизност – со тоа си ги поддржуваат и децата. Тоа е она што го очекувавме, надополнето секако со посуштествената поддршка на надлежните, без веќе познатите стеги и ограничувања, но со инструменти за валидно, чесно и реално следење на нашата работа.

Нејсе. Не сакам сега да пишувам за сето она што некако се наметнува во месециве наназад, формулирано и мерено низ незадоволството и кукањето на наставниците, желботеките и атаците на родителите, талкањето на надлежните, квазизагриженоста на децата дека ќе останат неписмени и многу сакаат да се вратат во клупите, во кои инаку, кога се, со судни маки успеваме да ги задржиме. Она што сакам да го издвојам со писаниево е фокусот НАСТАВНИК и фактот дека за секој од нас наставата на далечина се постави како вистински предизвик и ги извади на површина сите наталожени, затскриени и потиснати лични и колективни деформации, од една страна, а од друга, ја манифестира потребата да се потсетиме зошто сме наставници и која е нашата улога. Секако, доколку сме свесни дека нашата исклучително комплексна улога, поради која се вели дека не може секој да биде наставник, е секогаш истата. Се менуваат само сцените во чии рамките треба да застанеме на „штиците што живот значат“ и да ја одиграме онака како што добриот наставник мора да умее.

Што треба да правиме ние, наставниците, во вакви услови? Кои се нашите предизвици? Пред сè, треба да сме свесни дека онлајн-атмосферата е сосема поинаков и образовен и воспитен образец на однесување. Од децата бара самодисциплина, организирање на времето, самостојност во работата и ред во задачите во услови кога не се со нас. Истовремено, треба да сме свесни и дека овие „вештини“ кај нашите ученици не сме успеале да ги развиеме до ниво кое би им овозможило со интерес и мотивираност да бидат со нас, а без нас, секој ден, врзани пред монитор во невидливи синџири 6-7 часа. За волја на вистината, не успевавме во тоа ниту кога беа со нас, а пандемијата само ги потврди нашите потфрлања.

Затоа сега приодот кон нив во едно вакво вонредие од секој од нас бара многу напор, мерен преку:

1. Осмислување интерактивни формати на учење, во кои, како на пример во „превртена училница“ учениците самостојно ќе се подготвуваат, а часот кој следува ќе биде простор за анализа и рефлексија;

   2. Презентирање на новата материја на начин кој од учениците нема да подразбере вклучување како присутност, туку вклучување како активирање;

   3. Изготвување распоред на активности за секој час, кој мора да го има предвид недостигот на физичкиот контакт, а поради кој сепак мора да биде флексибилен и ситуационо менлив според воочениот степен на заинтересираност на учениците,

   4. Планирање на времето за подготовка и реализација на часот, но и на една порелаксирана комуникација со учениците, поради свесноста дека во основа повеќе им треба разговор и влевање на чувството дека со нас се на сигурно и дека сè ќе биде во ред;

   5. Разработка на инструменти за следење на учениците, кои во вакви услови мора да бидат креирани така што нема да им се товар, туку предизвик, со напомена дека нееднаквоста на учениците повеќе доаѓа до израз во услови на вакво учење отколку при физичко присуство – не сите ученици имаат домашен работен простор, квалитетна опрема, поддршка од родителите и еднаква можност за активно учество. Поради тоа, инструментариумот за следење и вреднување мора да ги земе предвид и алтернативните облици на пристап;

   6. Праќање јасни и навремени повратни информации за напредокот, со поттикнување ученичко самовреднување и врсничко вреднување;

   7. Избегнување монотонија и ист приод низ виртуелните контакти, со напомена дека содржината треба да се приспособува кон алатките и методите, а во сооднос со очекуваните исходи;

   8. Насочување на учениците за организирање на сопствениот простор и организирање на содржините по предмети.

   Би можела уште многу да пишувам за тоа што значи да си наставник денес. Секој што не работи со деца, не знае. Во услови кога она што не чини со децении треба да се поправи, состави и сошие така што да не се гледаат кривите рабови и погрешните штепови, вшивувани еден врз друг за да личи привидот на реформирано руво, не е лесно.

М-р Мирела Ибраими

СПОРЕДБЕНИ ПОКАЗАТЕЛИ ВО РЕАЛИЗАЦИЈАТА НА ДАЛЕЧИНСКОТО УЧЕЊЕ – УЧЕЊЕ ОД ДОМА (ОНЛАЈН НАСТАВА) ВО ООУ „КРСТЕ МИСИРКОВ“ – КУМАНОВО ЗА УЧЕБНАТА 2019-2020 ГОДИНА СО ПОКАЗАТЕЛИТЕ ЗА УЧЕБНАТА 2020-2021 ГОДИНА

(стручен труд)

Апстракт: Врз основа на известување од Министерство за образование и наука со број 13-3780/1 од 10.03.2020 година, а имајќи ги во предвид Заклучоците на Владата на РСМ, директорот  на ООУ „Крсте Мисирков“ Куманово, на ден 11.03.2020 година ја донесе следнава „Oдлука за прекин на воспитно образовниот процес и наставата“. Согласно Уредбта со законска сила за примена на Законот за основно образование за време на вонредна спостојба број 44-2445/1 од 23.03.2020 година, („Службен весник на РСМ“ бр 76/2020 год) и насоките за постапување од Министерство за образование и наука со број 08-4147/1 од 25.03.2020 година, директорот на ООУ „ Крсте Мисирков“- Куманово, на ден 25.03.2020 година ја донесе следнава „Одлука за употреба на видот на средствата за електронска комуникација за реализација и организација на наставата во OOУ „Крсте Мисирков“ – Куманово и за оценување на учениците за времетраење на вонредна состојба.

Клучни зборови: онлајн настава, обука, комуникација

Abstract: Based on the notification from the Ministry of Education and Science with number 13-3780 / 1 from 10.03.2020, and having in mind the Conclusions of the Government of RSM, the director of the primary school “Krste Misirkov” Kumanovo, on 11.03.2020 adopted the following “Decision on termination of the educational process and teaching”. Pursuant to the Decree with legal force for application of the Law on Primary Education during the state of emergency number 44-2445 / 1 from 23.03.2020 and the guidelines for action by the Ministry of Education and Science with number 08-4147 / 1 from 25.03.2020, The director of the primary school “Krste Misirkov” – Kumanovo, on 25.03.2020 made the following “Decision on the use of the means of electronic communication for the realization and organization of teaching in the primary school” Krste Misirkov “- Kumanovo and for the assessment of students for duration of emergency.

Keywords: online teaching, training, communication

Вовед

Основното училиште „Крсте Мисирков” – Куманово е самостојно училиште кое е лоцирано во центарот на градот.Училиштето ги остварува воспитно – образовните задачи со децата од 6 -15 годишна возраст од реонот кој му е доделен со реонизација од Собранието на Општината. Училишната зграда се наоѓа во центарот на градот, односно во средиштето на реонот што му припаѓа на училиштето. Наставата се изведува во три училишни згради на македонски наставен јазик. Во зградата на улица „Тане Георгиев” редовно работат осум паралелки и тоа: четири паралелки од трето одделение четири паралелки од четврто одделение, со вкупно 209 ученици. Училишниот двор е заграден со што учениците се заштитени од возилата.Во зградата на улица „Тонко Димков” работат девет паралелки и тоа по една паралелка од прво, второ, трето одделение и четврто и сите паралелки од петто деветгодишно одделение со вкупно 173 ученици.

Во матичната зграда во едно од крилата работат четири паралелки од второ одделение со вкупно 100 ученици. Во рамките на второто крило од централната училишна зграда работат четири паралелки од прво одделение, во кои имаме опфатено 108 ученици. Во состав на матичната зграда учат ученици од шесто до деветто одделение со вкупно 424 ученика распоредени во дваесет паралелки. На ниво на училиштето имаме вкупно 1038 ученици и  69 наставници, затоа  сме едно од најголемите основни училишта во Општина Куманово и пошироко.

1. Потешкотии во реализација на наставата преку далечинско учење – учење без физичко присуство на наставникот, во третиот и четвртиот класификационен период во учебната 2019/2020 година

За прв пат се соочивме со реализација на настава не типичена за класичниот начин на реализација на наставата. Имено согласно уредбите на Владата секое училиште се задолжува за реализација на далечинско учење – учење без физичко присуство на наставникот.

За ваков тип на настава претходно не беше одржан  ниту еден семинар или обука подржана од МОН или БРО, во кои директно ќе биде обработена некоја од платформите или интернет алатките за рализација на е-наставата. Единствената обука за која беше претходно реализирана беше за начин на функционирање на е-дневник и интерна обука во нашето училиште за реализација на настава со примена на смарт дисплеј уреди.

Согласно Вонредната состојба и моменталната ситуација во општината и пошироко, требаше од страна на БРО да се изврши скратување на наставните програми. Но немаше објава ниту известување до училиштето дека од страна на БРО е извршено редуцирање на наставните содржини, прилагодени согласно моменталната состојба и начинот на реализација.

Согласно техничките способности секој наставник индивидуално се прилагоди во реализација на наставата, со користење на некои од помошните интернет алатки. Не сите предметни наставници беа во можност да користат платформи за интерактивна настава. Не сите ученици беа во можност да следат е-настава, напрвин од технички проблеми, од типот на немање соодветен смарт уред, немање интернет, еден лаптоп а во семејството го користат два, три ученика. Немање можност за следење на е-настава преку платформите за интерактивна настава за учениците од одделенска настава (најмногу во прво и второ одделение), поради техничката подготвеност и возраста на учениците. Беше потребен голем ангажман на родителите во работата во учениците, најмногу во одделенската настава, поради техничките способности на учениците за ракување со смарт уредите. Слаба подготвеност за работа со смарт уреди и на дел од родителите. Детектираните проблеми со учениците од социјално ранливи категории, со кои не можеме да оствариме директен контакт се доставени до МОН, ДПИ и соработнците номинирани од страна на МОН, за помош во наставата за учениците од помалите етнички заедници.

2. Споредбени показатели во реализација на далечинското учење – учење од дома (онлајн настава) во ООУ „Крсте Мисирков“ – Куманово за учебната 2019-2020 година со показателите за учебната 2020-2021 година

Вкупно формуларот за реализација на наставата во изминатиот период (учебна 2019/20 година за време на Вонредната состојба)  ја пополнија 53 од 68 наставници. 15 наставници не го потполниле формуларот за реализација на онлајн наставата за учебна 2019/20 година. На овие наставници не им е матично училиште нашето училиште, затоа што во нашето училиште дополнуваат фонд на часови. Наставниците беа анкетирани, така што на анкетниот прашалник можеа да заокружат еден од понудените одговори или да допишат своја сугестија, забелешка и слично. Во продолжение на трудот се сумирани резулататите од анкетата и  табеларно се претставени резулататите, изјаснувањето и сугестиите на наставниците за начинот на реализација на учење од далечина во период од прогласување на вонредна состојба до крајот на учебната година.

2.1. Начин на реализација на е-настава, за време на вонредната состојба, согласно Уредбите на Влада:

2.2. Оценете ја реазлиацијата на е-наставата во изминатиот период со оценка од 1 до 5

2.3. Која од наведените помошни алатки ја избирате како најпрактична за да спроведеме интерна обука за понатамошната реализација на е-настава:

Согласно на барањата и изјаснувањето на наставниците во училиштето во период од 10.6.2020 до 29.6.2020 година успешно се реализираа инерни училишни обуки, во согласност со здравствените протоколи за реализација на семинари и обуки со физичко присутво во училиштето. Наставниците имаа можноста да се изјасната за која од платформите им е потребна дополнителна обука од страна на обучувачите. Процесот на обуките траеше во три етапи и тоа: обука за ракување со основните алатки за комуникација (e-mail, viber, messenger и сл), обука за работа со „Zoom платформа“ и обука за работа со „Classroom платформата“.

2.4. Објаснете детално како ја реализиравте наставната содржина од аспект на усвојување на нова наставна единица:

• Реализирање на наставната едниница преку Classroom и Zoom платформите, испраќање на наставни ливчиња и презентации во MS PowerPoint;
• Испраќање на материјали во затворена група;
• Испраќање на сопствен видео материјал за нова наставна содржина;
• Посочување на линк од edu-ino платформата;
• Испраќање на линк од youtube со песнички, текстови, детски фестивали;
• За појаснување на учениците јавување преку телефонски разговори;

2.5. На кој начин прибиравте повратна информација од улениците (домашна работа):

• Сликање и испраќање на завршна домашна работа преку messenger;
• Сликање и испраќање на завршна домашна работа преку е-маил;
• Под секоја слика за домашна работа, учениците задолжително ставаат слика со решени задачи;
• Испратено детално упатство до родителите и учениците од страна на наставникот за се онаа што треба да го реализираат со детално објаснување;
• Содржина од 4 елементи (видео-аудио, видео презентација, наставен лист, илустрација);

2.6. Дали уредно водевте ученичко е-потрфолио, согласно Уредбата на Влада, за време на реализација на е-наставата:

• Електронско потрфолио, комплетрирано со слики и домашни задачи добиени од учениците;
• На диск на платформата Classroom предвидена за складирање на податоци;

2.7. Објаснете на кој начин вршевте оценување за време на е-наставата:

• Добиени слики од тест;
• Преку испраќање на електронски тестови или директно усно излагање на ученикот со вкучена камера на некоја од помошните алатки за комуникација;
• Праќање електронски тестови со ограничено време на повратна информација;
• Прегледување на сите собрани материјали во индивидуалното ученичко порфолио преку сумативно оценување и вреднување;
• Самооценување на изработениот труд;
• Вреднување на активноста на учениците за цело време на реализација на онлајн наставата;
• Секоја повратна информација соберена од страна на учениците беше вреднувана;
• Квиз за учениците;

2.8. Наведете ги потешкотиите и недостатоците со кои се соочивте во текот на реализација на е-наставата, од аспект на наставници:

• Немање константен интернет од страна на ученици;
• Учениците согласно нивната возраст се врзани за директна помош од страна на родителите при ракување со IT уредот;
• Реализација на тестирање и добивање повратна информација. Нарушена објективноста и критериумот при тестирање;
• Дел од учениците не можеа да се приклучат на Classroom платформата, па беа принудени преку алтернативен пат, вибер и сл.;
• Немање на можност за контролирање дали учениците навистина сами ги извршуваат задачите или некој им помага, а со тоа се нарушува кредибилитетот и објективноста;
• Возраста на учениците за да ракуваар со IT уред;
• Немање на континуитет во работата на учениците, од аспект на често исклучување од наставата;
• Немање на обука за ракување со платформите и на наставнците и на учениците;
• Проблеми со нестабилен интернет и немање на соодветен IT уред, пред се ученици од социјално ранливите категории;
• Ништо не може да ја замени редовната настава во училиштето, кога учениците се во училишните клупи со физичко присуство на наставникот;
• Работа со стари лаптоп компјутери од страна на наставниците, кои повеќе не се во функција;
• Недоволна интеракција наставник-ученик;
• Несериозен пристап од дел на учениците и дел на родителите;
• Немање на можност за вклучување на сите ученици во платформите, поради возраст на учениците;
• Секој ученик немаше можност да има асистенција од родител (родител на работа, родител надвор од држава, родител во изолација, инфицирани од Ковид-19 вирусот);

2.9. Реализализација на далечинското учење – учење од дома (онлајн настава) во ООУ „Крсте Мисирков“ – Куманово за учебната 2020/21 година

Согласно одлуките на МОН, наставата започна со задоцнување од еден месец, поточно од месец Октомври со предвидени 159 наставни денови. За разлика од минатата учебна година, оваа учебна година наставните програми беа скратени од страна на БРО, во согласност со предвидените наставни денови и тоа по сите наставни предмети.

Исто така во согласност со барањето на МОН од нашето училиште присуствуваа наставници на обуката за работа на Националната платформа за учење на далечина. Наставниците беа задолжени да извршат дисеминација во училиштето. Во овој период пред почетокот на учебната година се реализиираа интерни училишни обуки, во согласност со здравствените протоколи за реализација на семинари и обуки со физичко присутво во училиштето. Наставниците имаа можноста и практично да се усовршат за работа во Националната платформа за учење на далечина и нејзините помошни алатки. Сите наставници од четврто до деветто одделение успешно реализираат онлајн настава, по предвидениот распоред на часови.

Како училиште максимално се ангажиравме пред почеток на учебната година, а со помош на одделенските раководители да ги детектираме учениците од четврто до деветто одделение, кои наставата ќе ја следат преку учење на далечина (онлајн настава), а кои од било каква техничка причина не би биле во можност да се вклучат. На ниво на училиште пред почетокот на учебната година вкупно 18 ученици немаа IT уред или немаа интернет со што не можеа да се вклучат во реализација на онлајн наставата преку алатката „Microsoft Teams“. Дополнителен проблем како централно – градско  училиште, со две истурени згради ни беше слабата интернет конекција. Прво што направивме како инцијатива од страна на директорот до Наставничкиот совет беше акција за собирање на IT уреди за учениците кои немаа, за да можат да се вклучат и да следат интерактивна настава заедно со соучениците од нивните одделенија. Акцијата беше успешна. Вработените собраа вкупно 10 IT уреди, кои од страна на училишниот администратор беа преинсталирани и подготвени за учениците. Дополнително од страна на Општина Куманово добивме донација од 6 таблети кои исто така беа поделени на нашите ученици кои потекнуваат од социјално ранливи категории или многудетни семејства. Исто така благодарејќи на општината во училиштето обезбедивме стабилна интернет конекција во секоја училишна зграда и во секоја училница, за да можат наставниците беспрекорно да ја реализираат онлајн наставата од училиштето.

За разлика од изминатата учебна година, поточно реализација на наставата во третиот и четвртиот класификационен период, оваа учебна година ја започнавме многу по организирано. Како централно градско училиште со вкупно 1038 ученици, настава со физичко присуство во училиште следат ученици од прво до трето одделение, или вкупно 339 ученици а 49 ученици исто така од од прво до трето одделение следат онлајн настава. Учениците од четврто до деветто оделение реализираат онлајн настава или вкупно 646 ученици, додека за 4 ученици (ученици кои воопшто немаат можност за интернет конекција), секојдневно се доставуваат печатени материјали и истите ученици доаѓаат на консултативни средби со наставниците во однапред утврдени термини и со задолжително почитување на здравствените протоколи а во склад со „Правилникот за начинот на оценување за време на реализација на онлајн настава за време на пандемија„ изработен од страна на БРО. На крајот на првото полугодие од учебната 2020/21 година сите ученици се оценети по сите наставни предмети, само 2 ученици од третто одделение, кои настава следат со физичко присуство на училиштето, не се оценети, затоа што воопшто се немаат појавено на наставата од почеток на учебната година.

3. Заклучок

Од сете горе наведено општ заклучок на сите ни е дека онлајн наставата не може да ја замени наставата со физичко присуство во училиштето. Прво затоа што училиштата покрај тоа што се образовни, училиштата се и воспитни установи. И покрај интеракцијата на учениците со наставниците гледана низ призма на примена на алатката „MS Teams“, неопфодно е што поскоро враќање на учениците во училишните клупи. Покрај социолошката компонента кај учениците, не можеме да зборуваме за стриктно дефинирани критериуми во оценувањето, посебно по одредени предмети за кои е неопфодно физичко присуство во училиштето, како на пример предметот Физичко и здравствено образование.

Ефектот од реализацијата на онлајн настава ќе се рефлектира на првото враќање во училишните клупи. Тогаш можеме објективно да ја оцениме работата во изминатиот период од аспект на усвоената наставна материја, социјализацијата на учениците и слично. Веќе сега се јавуваат родители и пријавуваат проблеми и бараат помош од стрчната служба на училиштето, затоа што чуствуваат дека нивните деца се повлекуваат во себе, стануваат не комуникативни и често избувливи, посебно за учениците адолесценти. И наставниците и учениците се единствени во поглед на наставата, а тоа е што поскоро враќање во училишните клупи со физичко присуство во училиштето.

4. Користена литература:

1. Годишен извештај за реализација на годишната програма за работа на општинското основното училиште учебна 2019/2020 година;
2. Годишна програма за работа на ООУ „Крсте Мисирков“ – Куманово за учебната 2020/2021 година;
3. Полугодишен извештај за работа на основното училиште „крсте мисирков” куманово за учебната 2020/2021 година;
4. https://www.bro.gov.mk/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8/?idcat=36&customposttype=plans_category
5. https://www.bro.gov.mk/%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8/?idcat=50&customposttype=documents_category
6. https://www.bro.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/Upatstvo_za_nastavnicite_za_ocenuvanje.pdf

Александар Јовановиќ

Директор: ООУ „Крсте Мисирков“ – Куманово

ОБРАЗОВАНИЕТО ЗА ВРЕМЕ НА ПАНДЕМИЈАТА

Образованието во услови на пандемија, која се уште трае и е глобален цивилизациски шок и планетарна елементарна непогода, треба да овозможи образование достапно за сите и да не го прекине континуитетот на воспитно-образовниот процес.

Значи, и во овие нови, драстично видоизменети, специфични и невообичаени услови- битно е образовниот процес да продолжи и до него да имаат пристап сите обврзани и заинтересирани корисници.

Како никогаш досега, институциите мораа да се приспособат на поединечните можности и барања, но и индивидуите да се привикнат на новонастанатите пандемиски кризни услови.

Образованието се пресели од училниците и амфитеатрите дома, во домашни семејни услови, а за тоа мораа експресно да се опремат и престројат министерствата, заводите,  училиштата, наставниците, родителите, учениците, студентите и сите други корисници на образовните и воспитните услуги.

Во прашање се знаења и вештини кои на инклузивен и интерактивен начин треба да се пренесат и усвојат од страна на сите субјекти.

Во таа трансмисија, која главно се одвива како учење на далечина, со комбинирање на дигиталните училници, онлајн платфпормите, самостојното учење, па и следењето на теве програмата, секој од својот домен и на свој начин – придонесува да се организира и пружа настава во новонастанати кризни пандемиски околности.

Во зависност од расположивите и достапни ресурси, мошне значајна стана покриеноста со интернет, ракувањето со него и другите ајти уреди.

На почетокот, мораа да се обучуваат и самите наставници, кои подоцна беа охрабрени да ги користат сите материјали и да ги вклопат во своите онлајн презентации при интеракцијата со своите ученици и студенти.

Образованието на далечина не може во потполност да го замени класичното образование. И едното и другото образование имаат свои предности и недостатоци. Електронското образование е побрзо, повизуелно и помултимедијално, а традиционалното образование е подиректно, поконкретно и повидливо.

Но, учењето на далечина е усвојување на една битна новост, голема значајна и трајна придовивка. И во иднина, кога ќе заврши и исчезне вирусот Ковид-19, онлајн наставата ќе продолжи да се практикува и тоа не само како замена за наставата со физичко присуство, туку паралелно и речиси истовремено со неа.

Затоа, неопходно е да се вложат дополнителни напори и ангажирања за да се развијат сите аспекти на овој нов образовен и воспитен конгломерат и систем во наредниот период.

Сега наставникот и ученикот не делат ист физички простор, но делат исти обврски и задачи и споделуваат знаења, искуства, идеи, размисли, согледби, сознанија и слично.

Притоа, битно е училиштата да располагаат со доволен број современи и исправни уреди, со брз и стабилен интернет, а  училиштата да вклучуваат се повеќе дигитални технологии и наставниците да имаат поддршка и во наставата се повеќе да ги користат нив.

За време на пандемијата се создадоа и се развија и дополнителни ресурси, кои претставуваат база со отворен пристап за собирање и чување на новите содржини и материјали.

При ова, посебно се значајни и полезни материјалите кои можат да се користат за комбинирана настава – онлајн (од дома), но  и во училница.

Современата и модерна технологија е прогресивна и неминовна во 21-от век. Истовремено со реформите на образовниот систем се случува и трае процесот на воведување, осовременување и иновирање на  образовните технологии.

Дигиталните алатки и дигиталните технологии се придобивки на новото време и во воспитно-образовниот процес. Првичниот стрес и шок, и кај наставниците и кај учениците и студентите, треба да се замени со владеење на вештините и акумулирање на знаењето, но и со трансмисијата  и интерполирањето на истите кај консументите.

Со оспособувањето и стекнувањето на дигиталните компетенции кај наставниците, како и со практикувањето и применувањето на групната работа, постојано се воведува и зголемува интеракцијата и инклузијата со учениците и студентите.

Тоа значи, дека онлајн комуникацијата и работењето ќе станат побрзи, полесни и поедноставни и ќе можат да се случуваат почесто, дури и во редовните и вообичаени околности.

Досегашните искуства на тој план покажуваат и докажуваат дека училиштата и факултетите релативно добро се снајдоа за време на пандемијата. Најголем број ученици и студенти се вклучени во спроведувањето и реализацијата на учењето на далечина.

Во иднина, претстои концептот на училишни библиотеки со образовни средства и технологии, со мноштво наставни и воннаставни активности, за совладување и развој на дигиталните вештини, учење и настава, за сите ученици и студенти, а посебно за најчувствителните и најранливите категории и групи.

Скопје, 18.1.2021 година

Проф.д-р Христо Петрески

Институт за наука, алтернатива, култура и уметност – Скопје